De Orthodoxe Kerk is, samen met de Rooms-Katholieke Kerk en de Kerken die uit de Reformatie zijn voortgesproten, één van de drie belangrijkste uitdrukkingen van het historisch christendom. In haar getrouwheid aan het apostolisch geloof, belijdt de Orthodoxie een leerstellige en sacramentele eenheid, die zich manifesteert in de conciliaire natuur van haar kerkelijke organisatie. De lokale Kerken die geroepen zijn om de verschillende voorbestemde gemeenschappen die in de geschiedenis oprijzen te heiligen, zijn in de belijdenis van een gemeenschappelijk geloof verenigd. Deze eenheid vindt men in het bijzonder weer in de Byzantijnse Liturgie, die de facto de Liturgie werd waarin zich, in een brede synthese van de theologie van de Kerkvaders en de Concilies, de historische en spirituele continuïteit van de Orthodoxie uitdrukt. Zij wordt vandaag over de gehele wereld in de meest verschillende talen gecelebreerd.

Door de grote migraties van de XIXe en vooral de XXe eeuw, onder de druk van de economische ellende (de uittocht naar de Nieuwe Wereld en naar Australië, later naar Centraal-Europa), ofwel door de oorlog en de vervolgingen (communistische revoluties, ineenstorting van het Griekenland van Klein-Azië, de Palestijnse en Libanese drama's), heeft het orthodox christendom zijn geografisch Oosters karakter verloren. De Orthodoxe Kerk is heden ten dage op alle continenten aanwezig en de ontmoeting tussen de Orthodoxie en het Westen is, dankzij de verschillende orthodoxe diaspora's, ontegensprekelijk één van de grote spirituele gebeurtenissen van onze tijd.

Het fundamentele kanonieke principe van de organisatie van de Orthodoxe Kerk is dat van de lokale of territoriale Kerk : één enkele bisschop op dezelfde plaats, die samen met de priester die hij in de parochies benoemt, één bisdom vormt. De bisdommen beleven hun eenheid rond centra's van samenspraak of centra's van communio, waarvan de bisschoppen bepaalde voorrechten van toewijding ontvangen om tussen de lokale Kerken het leven te laten circuleren en te vermijden dat ze zich zouden isoleren. Het gaat hier eerst en vooral over Aartsbisdommen, dan over Autokefale Kerken (die hun eigen primaat kiezen) of Autonome Kerken (de keuze van de primaat wordt door het Oecumenisch Patriarchaat bevestigd). De Autokefale Kerken kunnen ofwel samenvallen met de burgerlijke gemeenschappen, die missiegebieden waren of opnieuw werden (aldus Alexandrië voor Afrika, Antiochië voor de Semitische wereld), ofwel met de nationale gemeenschappen. Op universeel niveau tenslotte is het sedert het schisma van de XIe eeuw de Kerk van Konstantinopel, of het Oecumenisch Patriarchaat, waarvan de zetel zich in Istanbul (Turkije) bevindt, die het ere-primaatschap heeft en een bepaalde rol speelt van initiatieven en voorzitterschap in het geheel van de Orthodoxe Kerk.

De kanonieke organisatie van territoriale en autokefale bisdommen is deze van de vier oude patriarchaten, die vòòr de scheiding van Oost en West samen met Rome de Pentarchie vormden. Er zijn Kerken van recentere datum, die zich in het algemeen op traditioneel orthodox terrein bevinden. Zo is het echter niet overal. In West-Europa bv., alsook in Amerika of Australië - continenten waar de orthodoxe gemeenschappen zich op kleinere of grotere schaal pas in de XXe eeuw vestigden - is de toepassing van het territoriaal principe nauwelijks begonnen. Zolang de overlegorganen van orthodoxe bisschoppen in één gebied nog in oprichting zijn, blijven de bisdommen nog op etnische criteria gefundeerd en hangen deze in het algemeen nog af van hun oorspronkelijke Autokefale Kerken, terwijl ze op hetzelfde territorium samen bestaan.

De problematiek van de oprichting van een kanonieke organisatie van de Diaspora - m.a.w. van de gemeenschappen die zich buiten de grenzen van de traditionele Autokefale of Autonome Kerken bevinden - staat op de dagorde van het Panorthodox Concilie, dat momenteel in voorbereiding is. Een Interorthodoxe Voorbereidende Commissie, die eerst in 1990 en een tweede maal in 1993 te Chambésy (Zwitserland) bijeenkwam, is unaniem overeengekomen van nieuwe lokale Kerken in te richten volgens het traditioneel territoriaal principe, dit door van meet af aan geografische zones te bepalen waar bisschoppelijke vergaderingen zullen worden opgericht die alle bisdommen van een bepaald territorium verenigen. Deze vergaderingen - die door de volgende panorthodoxe preconciliaire conferentie dienen te worden ingericht - zullen de taak overnemen van de interjurisdictionele overlegorganen die reeds in meerdere landen bestaan: Australië, België, Duitsland, Frankrijk (Comité Interépiscopal Orthodox), Groot-Brittannië en de Verenigde Staten van Amerika (SCOBA). De modaliteiten van de uitwerking van de definitieve kanonieke organisatie behoort echter tot één van de te behandelen themata van het toekomstig Concilie. Dit zal zich kunnen uitspreken rekening houdend met de ervaring die men tot dan zal hebben opgedaan.

De Orthodoxe Kerk omvat vandaag de vier oude Patriarchaten van Konstantinopel (Oecumenisch Patriarchaat), Alexandrië, Antiochië (zetel te Damascus) en Jeruzalem, het Patriarchaat van Moskou (1589), de Patriarchaten van recentere datum van Servië (1920), Roemenië (1925), Bulgarije (1953), en Georgië (1990, maar waarvan de oorsprong teruggaat tot in de IVe eeuw), alsook de Autokefale Kerken : Cyprus, Griekenland, Polen, Albanië (na haar onderdrukking door de communistische machthebbers in 1967, konden de niet-clandestiene vieringen pas einde 1990 hervat worden), "Tjechië en Slovakije"; en de twee Autonome Kerken van "Finland" en "Estland".

Het aantal Orthodoxen in de gehele wereld varieert volgens de schattingen rond de 250 miljoen. De situatie in dewelke momenteel de meeste van de lokale Orthodoxe Kerken leven, maakt elke religieuze statistiek moeilijk, zoniet onmogelijk.